Inson salohiyatini yuksaltirishda sun’iy intellektdan foydalanishning aksiologik jihatlari

19.11.2026 Ilmiy xabarnoma. Seriya: Gumanitar tadqiqotlar №5
Muallif:

XOLMIRZAYЕV Xurshid Nakibillayеvich

falsafa fanlari bo‘yicha falsafa doktori, dotsеnt. Toshkent xalqaro universiteti Andijon kampusi Ijtimoiy fanlar va ta’lim – 2 kafedrasi mudiri. E-mail: sokin3548@umail.uz

Annotatsiya:
Maqolada inson salohiyatini yuksaltirishda sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanishning aksiologik
jihatlari ijtimoiy-falsafiy nuqtayi nazardan tadqiq etilgan. Inson salohiyati intellektual, ijodiy, ma’naviy-axloqiy,
ijtimoiy, jismoniy va kasbiy imkoniyatlarni birlashtiruvchi yaxlit hodisa sifatida talqin qilinib, sun’iy intellektning
mazkur imkoniyatlarni kengaytirishdagi o‘rni inson qadri, ijtimoiy adolat, mas’uliyat, xavfsizlik va madaniy
o‘zlik mezonlari asosida baholangan.
Kalit so'zlar:
inson salohiyati sun’iy intellekt aksiologiya inson qadri iroda erkinligi ijtimoiy adolat algoritmik boshqaruv raqamli tengsizlik ma’naviy mas’uliyat milliy qadriyatlar
Adabiyot:
1. Nazarov Q. Aksiologiya (qadriyatlar falsafasi). – Toshkent: O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti,
2011. – 384 b.
2. Sen A. Development as Freedom. – New York: Alfred A. Knopf, 1999. – 366 p.
3. Nussbaum M.C. Creating Capabilities: The Human Development Approach. – Cambridge, MA: The
Belknap Press of Harvard University Press, 2011. – 237 p.
4. Xolmirzayev X.N. Ijtimoiy-kasbiy faoliyatda sun’iy intellektning inson salohiyatiga ta’siri // Ijtimoiy-gumanitar
fanlarning dolzarb muammolari. – 2025. – № 3 (5). – B.142–148.
5. Floridi L., Cowls, J., Beltrametti M. (et al.) AI4People - An Ethical Framework for a Good AI Society:
Opportunities, Risks, Principles, and Recommendations // Minds and Machines. – 2018. – Vol. 28. – Pp.
689–707.
6. Jobin A., Ienca M., & Vayena E. The Global Landscape of AI Ethics Guidelines // Nature Machine Intelligence.
– 2019. – Vol. 1. – Pp. 389–399.
7. UNESCO. Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence. – Paris: UNESCO, 2021. – 43 p.
8. OECD. OECD AI Principles. Adopted in 2019, updated in 2024. – Paris: OECD, 2024. [Online]. URL:
https://oecd.ai/en/ai-principles (Date of Access: 08.05.2026)
9. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktabrdagi “Sun’iy intellekt texnologiyalarini
2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PQ-358-son qarori. [Internet manba].
URL: https://lex.uz/docs/-7158604 (Murojaat etilgan sana: 30.05.2026).
10. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasini
tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-6079-son farmoni. [Internet
manba]. URL: https://lex.uz/ docs/-5030957 (Murojaat etilgan sana: 30.05.2026).
11. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. 2023-yil 30-aprel kuni referendum asosida qabul qilingan
yangi tahrir [Internet manba]. URL: https://lex.uz/docs/-6445145 (Murojaat etilgan sana: 30.05.2026).
12. Saifnazarov, I. Сунъий интеллект фалсафаси // Янги Ўзбекистон, 2026 yil 30-iyul. – № 153.
13. Kant I. Groundwork of the Metaphysics of Morals / rev. ed.; trans. by M. Gregor & J. Timmermann. –
Cambridge: Cambridge University Press, 2012. – 118 p.
14. Miao F., & Holmes W. Guidance for Generative AI in Education and Research. – Paris: UNESCO,
2023. – 44 p.
Iqtibos uchun:
XOLMIRZAYЕV Xurshid Nakibillayеvich Inson salohiyatini yuksaltirishda sun’iy intellektdan foydalanishning aksiologik jihatlari Ilmiy xabarnoma. Seriya: Gumanitar tadqiqotlar – Scientific Bulletin. Series: Humanitarian Studies. 2026. 5(97). 5-17. URL: https://ajhuman.uz/arxiv/778