Maqolada inson salohiyatini yuksaltirishda sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanishning aksiologik
jihatlari ijtimoiy-falsafiy nuqtayi nazardan tadqiq etilgan. Inson salohiyati intellektual, ijodiy, ma’naviy-axloqiy,
ijtimoiy, jismoniy va kasbiy imkoniyatlarni birlashtiruvchi yaxlit hodisa sifatida talqin qilinib, sun’iy intellektning
mazkur imkoniyatlarni kengaytirishdagi o‘rni inson qadri, ijtimoiy adolat, mas’uliyat, xavfsizlik va madaniy
o‘zlik mezonlari asosida baholangan.
Inson salohiyatini yuksaltirishda sun’iy intellektdan foydalanishning aksiologik jihatlari
Автор:
XOLMIRZAYЕV Xurshid Nakibillayеvich
falsafa fanlari bo‘yicha falsafa doktori, dotsеnt. Toshkent xalqaro universiteti Andijon kampusi Ijtimoiy fanlar va ta’lim – 2 kafedrasi mudiri. E-mail: sokin3548@umail.uz
Аннотация:
Ключевые слова:
inson salohiyati
sun’iy intellekt
aksiologiya
inson qadri
iroda erkinligi
ijtimoiy adolat
algoritmik boshqaruv
raqamli tengsizlik
ma’naviy mas’uliyat
milliy qadriyatlar
Литература:
1. Nazarov Q. Aksiologiya (qadriyatlar falsafasi). – Toshkent: O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti,
2011. – 384 b.
2. Sen A. Development as Freedom. – New York: Alfred A. Knopf, 1999. – 366 p.
3. Nussbaum M.C. Creating Capabilities: The Human Development Approach. – Cambridge, MA: The
Belknap Press of Harvard University Press, 2011. – 237 p.
4. Xolmirzayev X.N. Ijtimoiy-kasbiy faoliyatda sun’iy intellektning inson salohiyatiga ta’siri // Ijtimoiy-gumanitar
fanlarning dolzarb muammolari. – 2025. – № 3 (5). – B.142–148.
5. Floridi L., Cowls, J., Beltrametti M. (et al.) AI4People - An Ethical Framework for a Good AI Society:
Opportunities, Risks, Principles, and Recommendations // Minds and Machines. – 2018. – Vol. 28. – Pp.
689–707.
6. Jobin A., Ienca M., & Vayena E. The Global Landscape of AI Ethics Guidelines // Nature Machine Intelligence.
– 2019. – Vol. 1. – Pp. 389–399.
7. UNESCO. Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence. – Paris: UNESCO, 2021. – 43 p.
8. OECD. OECD AI Principles. Adopted in 2019, updated in 2024. – Paris: OECD, 2024. [Online]. URL:
https://oecd.ai/en/ai-principles (Date of Access: 08.05.2026)
9. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktabrdagi “Sun’iy intellekt texnologiyalarini
2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PQ-358-son qarori. [Internet manba].
URL: https://lex.uz/docs/-7158604 (Murojaat etilgan sana: 30.05.2026).
10. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasini
tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-6079-son farmoni. [Internet
manba]. URL: https://lex.uz/ docs/-5030957 (Murojaat etilgan sana: 30.05.2026).
11. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. 2023-yil 30-aprel kuni referendum asosida qabul qilingan
yangi tahrir [Internet manba]. URL: https://lex.uz/docs/-6445145 (Murojaat etilgan sana: 30.05.2026).
12. Saifnazarov, I. Сунъий интеллект фалсафаси // Янги Ўзбекистон, 2026 yil 30-iyul. – № 153.
13. Kant I. Groundwork of the Metaphysics of Morals / rev. ed.; trans. by M. Gregor & J. Timmermann. –
Cambridge: Cambridge University Press, 2012. – 118 p.
14. Miao F., & Holmes W. Guidance for Generative AI in Education and Research. – Paris: UNESCO,
2023. – 44 p.
2011. – 384 b.
2. Sen A. Development as Freedom. – New York: Alfred A. Knopf, 1999. – 366 p.
3. Nussbaum M.C. Creating Capabilities: The Human Development Approach. – Cambridge, MA: The
Belknap Press of Harvard University Press, 2011. – 237 p.
4. Xolmirzayev X.N. Ijtimoiy-kasbiy faoliyatda sun’iy intellektning inson salohiyatiga ta’siri // Ijtimoiy-gumanitar
fanlarning dolzarb muammolari. – 2025. – № 3 (5). – B.142–148.
5. Floridi L., Cowls, J., Beltrametti M. (et al.) AI4People - An Ethical Framework for a Good AI Society:
Opportunities, Risks, Principles, and Recommendations // Minds and Machines. – 2018. – Vol. 28. – Pp.
689–707.
6. Jobin A., Ienca M., & Vayena E. The Global Landscape of AI Ethics Guidelines // Nature Machine Intelligence.
– 2019. – Vol. 1. – Pp. 389–399.
7. UNESCO. Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence. – Paris: UNESCO, 2021. – 43 p.
8. OECD. OECD AI Principles. Adopted in 2019, updated in 2024. – Paris: OECD, 2024. [Online]. URL:
https://oecd.ai/en/ai-principles (Date of Access: 08.05.2026)
9. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktabrdagi “Sun’iy intellekt texnologiyalarini
2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PQ-358-son qarori. [Internet manba].
URL: https://lex.uz/docs/-7158604 (Murojaat etilgan sana: 30.05.2026).
10. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasini
tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-6079-son farmoni. [Internet
manba]. URL: https://lex.uz/ docs/-5030957 (Murojaat etilgan sana: 30.05.2026).
11. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. 2023-yil 30-aprel kuni referendum asosida qabul qilingan
yangi tahrir [Internet manba]. URL: https://lex.uz/docs/-6445145 (Murojaat etilgan sana: 30.05.2026).
12. Saifnazarov, I. Сунъий интеллект фалсафаси // Янги Ўзбекистон, 2026 yil 30-iyul. – № 153.
13. Kant I. Groundwork of the Metaphysics of Morals / rev. ed.; trans. by M. Gregor & J. Timmermann. –
Cambridge: Cambridge University Press, 2012. – 118 p.
14. Miao F., & Holmes W. Guidance for Generative AI in Education and Research. – Paris: UNESCO,
2023. – 44 p.
Для цитирования:
XOLMIRZAYЕV Xurshid Nakibillayеvich Inson salohiyatini yuksaltirishda sun’iy intellektdan foydalanishning aksiologik jihatlari Ilmiy xabarnoma. Seriya: Gumanitar tadqiqotlar – Scientific Bulletin. Series: Humanitarian Studies. 2026. 5(97). 5-17. URL: https://ajhuman.uz/arxiv/778
UZ
RU
EN